PGS.TS Đinh Công Hướng và… liêm chính khoa học!

Mấy hôm nay, tên của PGS.TS Đinh Công Hướng, giảng viên Đại học Công nghiệp TP.HCM, thành viên hội đồng ngành toán Nafosted (quỹ phát triển khoa học và công nghệ quốc gia) được nhắc nhiều trên báo chí, là đề tài bàn luận của nhiều chuyên gia về vấn đề “nghe có vẻ nghiêm trọng”, đó là “liêm chính khoa học”.

PGS.TS Đinh Công Hướng
PGS.TS Đinh Công Hướng đang dạy tại ĐH Công nghiệp TP.HCM. Hình: A.T

Trả lời trên nhiều tờ báo, PGS.TS Đinh Công chỉ cho biết: “Tôi làm vậy để kiếm tiền, cải thiện kinh tế, kiếm thêm thu nhập, mong muốn đời con mình sẽ được cải thiện hơn”. Ngoài ra, anh cũng nhanh chóng nộp đơn xin rút khỏi hội đồng ngành toán của Nafosted.

Ở góc nhìn của tôi, là nhà khoa học, việc làm của ông Hướng cần được cảm thông hơn là bị “đấu tố”. Sự cảm thông trong trường hợp anh Hướng không phải dựa vào sự dễ dãi trong cảm tính mà dựa vào mức độ ảnh hưởng trong “sai phạm liêm chính” và “hoàn cảnh hiện tại”.

Để hiểu về vai trò của “liêm chính khoa học” trong môi trường nghiên cứu, tôi muốn nói qua về nghiên cứu khoa học và tầm quan trọng của nó. Chúng ta hình dung khoa học như tòa tháp được xây dựng bằng những viên gạch, mỗi viên gạch là một công trình khoa học làm điểm tựa cho viên gạch tiếp theo. Tòa tháp sẽ vững chắc khi những viên gạch này được tạo ra đúng đắn và chắc chắn, con người sẽ có những tòa tháp cao mà “nới rộng tầm mắt”. Nhưng nếu có một số viên gạch được tạo ra kém chất lượng do sự “lươn lẹo” trong quy trình sản xuất, sẽ nguy hiểm cho cả tòa tháp!

Nói đến đây chắc các bạn cũng hình dung được sự quan trọng trong việc “quản lý chất lượng sản xuất” của những “viên gạch”, hay trong khoa học là “chất lượng của các công trình khoa học”. Để làm điều này, hiện các nhà khoa học đang dựa vào các “nguyên tắc liêm chính” trong nghiên cứu, hay còn gọi là “liêm chính khoa học”.

PGS.TS Đinh Công Hướng
Mấy ngày nay, PGS.TS Đinh Công Hướng bị “tố” không “liêm chính khoa học”! Hình: A.T

Có khá nhiều các nguyên tắc để quy định liêm chính khoa học, có thể kể ra một số nguyên tắc quan trọng để bảo đảm chất lượng công trình khoa học:

1. Độ tin cậy. Nếu nghiên cứu được thực hiện gian dối, ngụy tạo số liệu, sẽ làm tổn hại đến thời gian, tiền bạc và công sức của các nhà khoa học khác; không thể dùng nó để phát triển thêm kiến thức khoa học. Thậm chí ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng con người hoặc môi trường sinh thái nếu nghiên cứu này liên quan đến ứng dụng.

2. Tính trung thực. Việc thiết kế thí nghiệm, thu số liệu và phân tích phải khách quan, không thiên vị, có những kết luận phù hợp.

3. Tôn trọng. Vấn đề này thường được nói đến đạo đức trong nghiên cứu, nghiên cứu không được vượt quá giới hạn đạo đức con người ví dụ như giảm thiểu tối đa các đau đớn ở các nghiên cứu trên động vật, không được nhân bản con người trong phòng thí nghiệm…

Ngoài các nguyên tắc chính kể trên, để bảo đảm chất lượng của công trình khoa học, liêm chính trong khoa học có thể nới rộng hơn khi bàn về việc “đạo văn”, sử dụng lại các câu từ, cách hành văn mà người trước đó sử dụng, hoặc trong trường hợp ông Hướng liên quan đến việc để tên địa chỉ không trực thuộc.

PGS.TS Đinh Công Hướng
Bán sức và tài năng của mình có bị kết tội vi phạm “liêm chính khoa học” không? Hình: A.T

Trở lại vấn đề ông Hướng bị “tố” dù rằng là giảng viên ĐH Công nghiệp TP.HCM nhưng có tất cả 42 công trình nghiên cứu khoa học, trong đó có 13 công trình đứng tên ĐH Tôn Đức Thắng và 4 công trình đứng tên ĐH Thủ Dầu Một. Dựa vào câu trả lời của ông Hướng là để “kiếm thêm thu nhập”, chưa có bằng chứng nào cho thấy ông vi phạm bất kỳ nguyên tắc quan trọng nào của “liêm chính khoa học”. Khi ông Hướng đã vượt chỉ tiêu nghiên cứu của ĐH Công nghiệp TP.HCM, việc “kết hợp nghiên cứu” với sự “tài trợ” của các cơ quan bên ngoài là việc bình thường trong cộng đồng khoa học. Những công trình nghiên cứu của ông Hướng không sử dụng số liệu giả, kết quả nghiên cứu không bị bóp méo theo ý chủ quan, chất lượng của nghiên cứu vẫn được bảo đảm và có thể được sử dụng làm nền tảng cho các nghiên cứu phía sau phát triển.

Việc làm của ông Hướng nhằm cải thiện kinh tế bằng chính chất xám của mình, vẫn đóng góp cho khoa học phát triển… Hãy nên cảm thông, đừng đấu tố, nặng lời…

(cọp-dê trên facebook của tác giả Nguyễn Hồng Vũ, có chỉnh sửa vài đoạn)

Có thể bạn quan tâm: